Το πρόβλημα με το Erasmus+ δεν ξεκινά από την αξιολόγηση των αιτήσεων. Ξεκινά πολύ πριν από αυτήν, από τον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί επιλέγουν να συμμετέχουν στο Πρόγραμμα.
Μετά από 7 χρόνια στην Ελληνική Εθνική Μονάδα του Erasmus+ ως Συντονιστής Σχολικής Εκπαίδευσης και ισάριθμα χρόνια ως αξιολογητής προτάσεων σε Ελλάδα και Ευρώπη, θέλω να μοιραστώ μια παρατήρηση. Στηρίζεται στη δική μου κατανόηση και εμπειρία και όχι σε δεδομένα, αλλά νομίζω ότι αντανακλά κάτι πραγματικό.
Όλο και περισσότεροι οργανισμοί εντάσσονται στο Erasmus+, είτε δημιουργούνται με αυτόν τον στόχο είτε αποφασίζουν κάποια στιγμή να συμμετέχουν. Η εξέλιξη αυτή δεν είναι αρνητική. Στην πραγματικότητα αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους του Προγράμματος, να ενσωματώνονται νεοεισερχόμενοι μαζί με τους έμπειρους οργανισμούς ώστε σταδιακά να το αξιοποιούν για την ενδυνάμωσή τους. Το πρόβλημα όμως δεν είναι ποιοι συμμετέχουν, αλλά πώς.
Αυτό που παρατηρώ, και θεωρώ ότι βρίσκεται στη ρίζα των περισσότερων προβλημάτων που αναδεικνύονται στην αξιολογική διαδικασία, είναι η προσπάθεια πολλών οργανισμών να υποβάλλουν όσες περισσότερες αιτήσεις μπορούν, σε όσες περισσότερες δράσεις, μέσα σε κάθε χρόνο. Ένας μεγάλος οργανισμός που αξιοποιεί κάθε δυνατό όριο υποβολής, καταθέτει 15 αιτήσεις ή περισσότερες συμμετέχοντας και σε κεντρικές δράσεις του Erasmus+ ή και σε άλλα ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως το Creative Europe και το CERV, αλλά και ένας μικρότερος που υποβάλλει 6 ή 8, αντιμετωπίζουν στην ουσία το ίδιο ζήτημα.
Το Erasmus+ δεν σχεδιάστηκε ως μηχανισμός χρηματοδότησης. Είναι ένα υποστηρικτικό, συγχρηματοδοτούμενο πλαίσιο που στοχεύει στην ενδυνάμωση και την εξωστρέφεια των οργανισμών, στην ανταλλαγή καλών πρακτικών μεταξύ τους, αλλά και στην αντιμετώπιση κοινών αναγκών που συνδέονται με τις ευρωπαϊκές προκλήσεις, προτεραιότητες και πολιτικές. Όταν όμως η στρατηγική ενός οργανισμού στηρίζεται στη μαζική υποβολή αιτήσεων, η εστίαση μετατοπίζεται αναπόφευκτα: από τη στοχευμένη ανάπτυξη στη στατιστική πιθανότητα έγκρισης.
Την ύπαρξη αυτού του φαινομένου και τις διαστάσεις που έχει λάβει επιβεβαιώνει άλλωστε η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να περιορίσει τον αριθμό αιτήσεων που μπορεί να υποβάλλει ένας οργανισμός στις δράσεις που διαχειρίζονται οι Εθνικές Μονάδες.
Στην πράξη, οι συνέπειες είναι ορατές. Οι καταληκτικές ημερομηνίες των περισσότερων δράσεων είναι κοντά μεταξύ τους, συχνά ίδιες. Οι ίδιοι υπεύθυνοι έργων χειρίζονται παράλληλα πολλές συμπράξεις με διαφορετικές θεματικές εστιάσεις και απαιτητικές ανάγκες, συχνά χωρίς να έχουν την εξειδίκευση που απαιτεί η κάθε μία ώστε να τη διαμορφώσουν με σαφήνεια, κατάλληλη δομή και αποτελεσματικό σχεδιασμό.
Οι αιτήσεις που προκύπτουν έχουν ασάφειες, αδύναμη τεκμηρίωση και χαλαρή σύνδεση ανάμεσα στις ανάγκες, στους στόχους, στην εταιρική σύνθεση και στη μεθοδολογία, ενώ οι αξιολογητές καλούνται να εντοπίσουν και κυρίως να αναδείξουν την έλλειψη ποιοτικών χαρακτηριστικών που είναι απαραίτητα με βάση τον κανονισμό και πολύ συχνά απουσιάζουν.
Η αναλογική υποβολή αιτήσεων, με βάση την εμπειρία και την επιχειρησιακή ικανότητα κάθε οργανισμού, θα καθιστούσε τη διαδικασία πιο συγκεκριμένη, πιο δημιουργική και εν δυνάμει πιο ωφέλιμη. Οι συγγραφικές ομάδες θα εστίαζαν για το σωστό χρονικό διάστημα σε κάθε αίτηση, θα ανέλυαν και θα τεκμηρίωναν σωστά τις ανάγκες, θα σχεδίαζαν κατάλληλα την εταιρική σύνθεση, τους στόχους και τη μεθοδολογία. Θα γνώριζαν σε βάθος το Πρόγραμμα και τους κανόνες του, θα κατανοούσαν, θα έλεγα, πώς κάθε ερώτημα της αίτησης συνδέεται με τα αξιολογικά κριτήρια, και θα έγραφαν προτάσεις που μπορούν πραγματικά να υλοποιηθούν.
Μια τέτοια επιλογή θα έφερνε σταδιακά περισσότερες επιτυχίες σε κάθε αιτούντα οργανισμό, με τον κατάλληλο ρυθμό, ενισχύοντας την ικανότητα κάθε ομάδας να γράφει καλές και κατάλληλες για τον οργανισμό και τις ανάγκες του προτάσεις. Και φυσικά, μια τέτοια εξέλιξη ίσως έκανε και την αξιολόγηση αυτό που θα έπρεπε να είναι: μια δημιουργική διαδικασία εστιασμένη στην καινοτομία, όχι μια προσπάθεια ανακάλυψης κρυμμένων νοημάτων, στόχων και επιδιώξεων σε κείμενα θολά και συχνά δυσνόητα.